Rusların inşaatına başlayıp da bitirdiği bir santral yok!...

Ülkemizde önemli bir “manipülasyon” alanı olan nükleer enerji “meselesi”ni bu alandaki çalışmaları ile dikkat çeken genç bilim insanlarımızdan Prof. Dr. H. Mehmet ŞAHİN ile konuştuk.

Ülkemizin Nükleer Enerji alanında yetiştirdiği önemli bilim adamlarından olan Prof. Dr. H. Mehmet Şahin’le Gündem 7/24 olarak nükleer enerjiyi konuştuk.  Şahin, genç yaşına rağmen CERN, ABD ve değişik Avrupa ülkelerinde yaptığı Nükleer Enerji çalışmaları ile dikkat çekiyor. Prof. Şahin’in son çalışması 4-7 Temmuz tarihleri arasında düzenlenecek  “Uluslararası Nükleer ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları” sempozyumu. Bu sempozyum alanında “ilk” olması ile dikkat çekiyor. İşte Prof. Dr. H. Mehmet Şahin’in Nükleer Enerj, Rusya ile imzalanan protokol ve merak edilen diğer konularda sorularımıza verdiği yanıtlar…

Sayın Şahin Dünya ve Türkiye açısından enerji kaynaklarını, tüketimini ve çevreye etkilerini değerlendirir misiniz?

Dünya genelinde tüketilen enerjinin % 88'i fosil kaynaklardan karşılanmaktadır. Bunlar; % 38 petrol, % 27 kömür, % 23 doğalgaz’dır. % 7 nükleer enerji, % 3 hidrolik ve ancak % 2 yenilebilir kaynaklar dediğimiz rüzgâr, güneş, jeotermal gibi kaynaklardan üretilip tüketilmektedir. Kömür sanayi devrimi ile kullanıma başlanmış, petrol ulaştırma sektörünün gelişimi ile kullanımı artarak devam ederken, doğalgaz önümüzdeki yüzyılın endüstri sektöründe yoğun olarak kullanılacaktır. Bu yakıtlar başta küresel ısınma olmak üzere çevre felaketlerine yol açmaktadır. Ayrıca bu fosil yakıtlardan petrolün 45 yıl, kömürün 100–150 yıl ve doğal gazın 80 yıl rezervleri vardır. İnsanlık yeni bir teknolojiye geçmek zorundadır.

Doğalgaz yanlış amaçla kullanılıyor

Elektrik enerjisi tüketilirken çevreye sıfır etki yapar yani zarar vermez. Ancak elektrik enerjisini nereden ürettiğimiz önemlidir. Dünya genelinde elektrik enerjisi üretiminin yine %64 gibi yüksek bir oran fosil kaynaklardan üretilirken, %18 hidrolik, %17 nükleer enerji geriye sadece %1'lik kısım yenilenebilir kaynaklardan karşılanmaktadır. Türkiye için rakamları değerlendirdiğimizde, toplam enerji tüketimimizin %86'sı fosil kaynaklardan, %8 odun, %3 hidrolik ve %2 hayvan ve bitki artıkları ve %1'lik kısımda yenilenebilir kaynaklardan karşılanmaktadır. Türkiye'nin elektrik üretiminin %69 fosil (%39'u doğalgaz), % 30 hidrolik ve % 1 diğer jeotermal ve rüzgâr olduğu görülür. Burada tamamı ithal olan doğalgazdan elektrik üretimi dikkatimizi çekmektedir. Doğalgaz ısı ihtiyacında kullanılmalıdır, eğer biz elektrik üretiminde doğalgaz kullanırsak elimizdeki enerjinin % 65-70'ini atmosfere atıyoruz demektir. Doğalgaz konutlarda ve sanayide ısı amaçlı kullanılmalıdır.

Nükleer enerji dünyada ve gelişmiş ülkelerde tercih ediliyor mu?

Uluslar arası atom enerji ajansı (IAEA) verilerine baktığımızda, 30'dan fazla ülkenin fiilen elektrik üretimi ile nükleer teknolojiye geçtiğini görürüz. Hâlihazırda toplam ~ 369 000 MWel kurulu güce sahip 436 adet nükleer santral, Dünya elektrik üretiminin %16'sını karşılamaktadır. 24 adet yeni nükleer santral da inşaat halinde ve 41 adet nükleer santralin inşaat planı yapılmış sipariş aşamasındadır. Elektrik üretiminde nükleer reaktörlerin payı Fransa'da % 78 (59 adet), Japonya'da % 29 (55 adet), Dünya'nın en temiz ülkelerinden sayılan İsveç'te % 52 (10 adet), İsviçre'de % 40 (5 adet)'dır. A.B.D. de bugün % 20 (103 adet)'de seyreden nükleer elektrik üretiminin, 21'inci asrın ilk yarısında % 50'lere yükseltilmesi hedeflenmektedir. Deprem kuşağı üzerinde bulunan Japonya, 55 tane çalışır durumdaki nükleer santralle Dünya'nın 3. nükleer gücü durumuna yükselmiştir ve bu atom santralleri da emniyetle çalışmağa devam etmektedir. Örneğin ABD'nin sadece nükleer santrallerle ürettiği elektrik enerjisi Türkiye'nin toplam kurulu gücünün 6–7 katı, Fransa 4 katımızı, Japonya 3 katımızı üretmektedirler. Yine Avrupa ve gelişmiş ülkelerdeki nükleer santral sayıları İngiltere de 23, Rusya da 31, Güney Kore de 20, Almanya da 17 adet olduğu görülmektedir. Dünyada ki nükleer santrallerin % 86,6’sı OECD, % 8,4’ü Eski Sovyetler Birliği ülkelerindedir.

Bu rakamlardan da anlaşılacağı gibi gelişmiş ülkelerin tamamına yakınında nükleer santraller vasıtasıyla elektrik üretimi yapılmaktadır. Ayrıca nükleer teknolojiler başta sanayi olmak üzere tıptan tarıma ve gıda sektörüne kadar birçok alanda yoğun kullanım olanakları vardır.

Peki bu ülkelerin nükleer enerjiye bu kadar önem vermesinin sebebi nedir?

Akılda kalması açısından birkaç maddeyle özetleyeyim;
• 1 kg Nükleer Yakıt aynı miktardaki kimyasal yakıttan 100 milyon kat daha fazla enerji içerir
• Çevre dostu ve çevreye zararlı emisyonlar içermez (CO2)
• Binlerce yıl tükenmeyecek yakıt mevcut

Size göre Türkiye'nin gerçekten nükleer enerjiye ihtiyacı var mı?

Hiç şüphesiz var, daha önce de söylediğim gibi Türkiye enerji ihtiyacının büyük bir kısmını ithal ederek karşılamaktadır. Özellikle doğalgaz ithal ederek elektriğimizin %40'nı karşılamaktayız. Türkiye en az ihtiyacının %20’sini nükleerden sağlamalıdır. Böylelikle üretimini çeşitlendirerek, tek bir kaynağa bağlı kalmamalıdır. Aynı zamanda Türkiye nükleer enerjiyle elektrik üretimi yaparken yüksek teknolojiyi yakalamış ve sanayinin her aşamasında kullanan bir ülke konumuna ulaşmış olacaktır. Nükleer santraller bilinen en ileri teknolojileri her alanda kullanırlar.

Türkiye; elektrik, bilgisayar, makine, malzeme, yüksek enerji fiziği gibi birçok alanda uygulamalı olarak teknolojik sıçrama yapacaktır. Nükleer santraller vasıtasıyla elektrik üretmek; yüksek teknolojiye, bilgiye dayalı çevreyi en az kirleten, küresel ısınmaya etkisi olmayan bir yöntem olduğundan Türkiye vakit geçirmeden bu teknolojiye adım atmalıdır.

Çevreciler söylediğinizin aksine yıllardır  "Nükleer santraller çevre felaketini beraberinde getirir" diyorlar, bu iddiaların aslı yok mu?

Çevrecilerin bu değerlendirmelerine katılmak mümkün değildir. Günümüzde tüm nükleer santraller bilinen en emin ve çevre yönünden en güvenilir elektrik üreten yapılardır. Nükleer santrallerde elektrik üretmek, uçakla seyahat etmeye benzemektedir. Çünkü ileri teknoloji kullanmayı gerektirmektedir. Bir nükleer santral ele alındığında başta santralin kurulması, işletilmesi ve yakıt üretimi konuları akla gelir. Ayrıca çevreye verilen ısı ve radyasyon konularının da iyi bilinmesi gerekmektedir.  Bir de nükleer santraller deyince akla gelen kaza durumları; gerçi Çernobil kazası hariç dünya genelinde çevreye zarar veren başka kaza da olmamıştır. Bir nükleer santral işletilirken (dünya genelinde 436 tane işletilmektedir) insanların aldığı ilave radyasyon doz miktarı, doğal radyoysan doz miktarının 1/10000 (10 binde biri) ile milyonda biri kadardır, bu miktarda ihmal edilebilecek kadar azdır.

Nükleer santrallerin atık miktarı kömür santrallerinden 300 bin kat daha az
Ülkemizde termik santrallerde yılda, 64 milyon ton düşük kaliteli linyit kullanılmaktadır. Dolayısıyla çevreye her yıl 83.2 ton uranyum, 204.8 ton toryum bırakılmaktadır. Örneğin Afşin-Elbistan santralini ele alalım, 1984 yılında devreye alındı, 1994 yılına kadar (10 yıl içerisinde) çevreye 30.6 milyon ton toz, 37.8 milyon ton kül, 114.9 milyon ton karbondioksit (CO2), 5.3 milyon ton kükürt dioksit (SO2), 0.18 milyon ton azot oksitler (NOX) yaymıştır. Diğer bir karşılaştırma yaparsak; 1000 MWe gücündeki elektrik üreten iki santrali ele alalım: kömür santrali; kişi başına 490rem/yıl radyasyon yayar, nükleer santral; kişi başına 4,8 rem/yıl radyasyon yayar. Bir nükleer santralin atık miktarı aynı enerjiyi üreten kömür santraline göre ağırlıkça 300 bin kat daha azdır.

Bütün bu veriler eldeyken bazı çevrelerin nükleer santrallere karşı ısrarlı karşı çıkışlarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Türkiye'de nükleer enerji konusuna haksızlık edildiğini düşünüyorum. Nükleer enerjiye ve nükleer santrallere karşı bir ön yargının olduğu kesin. Türkiye gelişmekte olan bir ülke ve batıdaki hayat standartlarını yakalamamız için büyük miktarlarda enerjiye ihtiyacımız vardır. Sanayinin ihtiyacını karşılayacak elektrik enerjisini bir kaynaktan karşılamamız gerekmektedir. Her elektrik üreten tesis çevreye zarar verir. Temiz enerji kaynağı olan hidroelektrik santralleri bile 30–40 yıl kullanıldıktan sonra baraj dolar ve milyonlarca metre karelik arazi kullanılamaz hale gelir, bölgenin ekolojik dengesi bozulur. Özellikle termik santrallerin çevreye verdiği zararın boyutları tartışılamaz. Büyük miktarlardaki enerjiyi karşılayacak nükleer santrallere gelince şöyle diyebilirim; "Bilinen en temiz en çevreci elektrik üreten tesislerdi". Bunu nereden söylüyorum, diğer tesislerle karşılaştırdığım zaman ortaya çıkmaktadır. Nükleer santraller kurulurken her türlü çevreyi etkileyici önlemler alınarak inşa edilirler.

Bu bilgiler ışığında Türkiye'deki çevrecilerin ne kadar bilgi eksikliğine sahip oldukları anlaşılır. İnsanların az bilgilendirildikleri hususlar karşısında, korkuları büyük olur ve çok büyütürler. Türkiye'de nükleer enerji konusu bu çerçevede değerlendirilmelidir. Ben çevrecilerin birçok eylemlerini destekliyorum. Ancak nükleer enerji konusunda ya bilgisizler ya da önyargılılar.

Geçtiğimiz aylarda nükleer santral yapılacağı söylenince nükleer santrallerin yapım kriterleri gündeme gelmişti. Nükleer santral kurmak için coğrafî ve ekonomik kriterler nelerdir?

Bir çok kriter vardır. Örneğin nükleer santral kurulacak arazi deprem bölgesinde ise yüksek maliyet getireceğinden, deprem riski olmayan bölgeler tercih edilir. Japonya deprem kuşağındadır, her yıl büyük ölçekli depremler olur, ama 55 adet çalışan nükleer santral vardır. Buradan da anlaşılacağı gibi nükleer santraller deprem kuşaklarında da kurulur, ancak inşaat maliyeti artar. Diğer kriterlere gelince; bol miktarlarda soğutma suyuna ihtiyaç olduğundan deniz, göl ve akarsulara yakınlık önemlidir. Kurulacak santralin yeri ulusal güvenlik açısından dikkate alınmalıdır. Yapılacak santralde üretilecek elektriğin dağıtım şebekelerinde kayıpları azaltmak için elektriği bol miktarlarda kullanan sanayi bölgelerine yakın olması bir diğer kriterdir.


Bildiğiniz gibi Rusya ile Nükleer Santral Yapım anlaşması imzalandı. Fakat anlaşma hakkında kamuoyunun sağlıklı bir bilgisi yok. Sayın Hocam, Rusya ile yaptığımız anlaşma ile neler kazandık, neler kaybettik?

Bu anlaşma ile ilgili olarak elimizde herhangi bir detaylı bilgi mevcut değil. Hükümet henüz bu bilgileri kamuoyu ile paylaşmamıştır. Şimdi elimizdeki mevcut bilgi, duyumlar ve öngörülerle sorunuzu değerlendirebiliriz.

•    Mersin-Akkuyu’ya yapılacak nükleer santral VVR-1200 Basınçlı Su Reaktörü olan Rusların elindeki ticari en son nükleer santral tipidir. Nükleer santrallerin lisansını bağımsız kuruluşlar vermektedir. Yine de Rus teknolojisi olması dikkatli olmamızı gerektirir. Bu reaktörler Zenginleştirilmiş Uranyum kullanırlar, bu nedenle yakıt bakımından da Ruslara bağımlı kalacağız.

Rusya’nın nükleer santral yapacağı eski Sovyetler Birliği dışında İran’dan sonra ikinci ülke olacağız. Herkesin bildiği gibi İran’daki nükleer santral yapımı 15–20 yıldır devam etmektedir. Bu olağanüstü bir süredir, normal şartlarda nükleer santral yapımı 3–5 yıl almaktadır.  Ruslar aynı şekilde ülkemizde de böyle bir politika izleyebilirler, dolayısı ile nükleer santral yapım süresi yıllar alabilir.

•    Aldığımız bilgilere göre Rusya’dan herhangi bir teknoloji transferi olmayacak, Ruslar nükleer santrali yapacaklar, devletimiz 15 yıl elektrik alım garantisi verdiği için kendileri işletecekler ve muhtemelen de santral ömrünü doldurduğunda da sökecekler. Böylece Türkiye topraklarında nükleer santrali olan fakat teknolojik olarak ona sahip olamayan bir ülke pozisyonuna düşecektir.

•    Devletimiz 15 yıl boyunca elektriği 12.5 cent/kWh fiyatla satın alacaktır. Bu elektrik fiyatı dünya ortalamasından 1.5 ile 2 kat daha pahalıdır.  Akkuyu’ya kurulacak bir reaktör için basit bir hesap yapalım; kurulu gücü 1200 MW*yük faktörü 0.90 = toplam 1080 MW elektrik üretme gücünde olacak. Yılda 108000 kW*24 saat* 365 gün = 9.46 milyar kWh elektrik enerjisi üretecek, 9.46*12.5 cent = 1.18 milyar dolar ve 15 yıl içinde 17.7 milyar dolarlık enerji üretecektir. Bu reaktörden 4 adet olacak, her birinin kurulum maliyeti ülkelere göre değişmekle birlikte 1.5 ile 3 milyar dolar arasındadır. Ruslar daima en ucuz yolu tercih edecekler ve bu 4 santral için toplam 6 ile 8 milyar dolarlık yatırım yaparak 15 yılda 17.7*4 = 70.8 milyar dolarlık Türkiye’ye elektrik satacaklar. Batı standartlarındaki bir nükleer santralin ömrü 60 yıl olduğu düşünülürse ne kadar karlı bir yatırım olduğu görülmektedir.

•    En önemlisi de arz güvenliği açısından Ruslara bağımlı olacağız. Biraz daha açacak olursak; doğal gaz ve petrol anlaşmaları ile enerjimizin büyük bir kısmını Rusya’dan tedarik ederken, bu nükleer santral anlaşması ile toplam enerjimizin yarıdan fazlasını tek başına bir ülkeden karşılar vaziyette olacağız. İlerde herhangi bir kriz durumunda enerji arz güvenliğimiz tehlike altına girecektir. En ufak bir enerjiye bağlı ekonomik kriz katlanarak büyüyecek ve ülke güvenliğini de tehlike altına alacaktır.

Hocam,  okuyucularımıza son mesajınız ne olacak?

Teşekkür ederim, sizin vasıtanızla bu yıl ikincisini düzenleyeceğimiz Uluslararası Nükleer ve Yenilenebilir Enerji Konferansından bahsetmek istiyorum.
Türk Bilim Araştırma Vakfı , Gazi Üniversitesi’nin ve Çankaya Üniversitesi ile birlikte düzenleyeceğimiz “The Second International Conference on Nuclear and Renewable Energy Resources” adlı konferans 4-7 Temmuz 2010 tarihinde Gölbaşı Gazi Üniversitesi Sosyal Tesislerinde düzenlenecektir.

Nükleer ve Yenilenebilir Enerjilerin ilk kez birlikte ele alındığı dünyada ve Türkiye’de ilk konferanslardandır. Nükleer ve Yenilenebilir Enerjilerin birlikte ele alınması amacı her iki enerji kaynaklarının çevreye, özellikle CO2 salınımı dikkate alındığında, hiçbir zararlı etkilerinin olmamasıdır. Özellikle kamuoyu nükleer ve yenilenebilir enerjileri birbirine zıt kavramlar zannederler. Konferansımız bu yönü ile ilgi çekmiş ve çok olumlu tepkiler alınmıştır. Konferansımızın bilim camiasına en önemli katkılarından biri halen büyük ölçeklerde kullanım imkânı olan nükleer ve yenilenebilir enerjilerin, temiz ve günümüz çevre sorunlarına alternatifler olduğu, sürekli ve daha ucuz enerji kaynağı olmaları hususları kamuoyunca daha iyi anlaşılmaktadır.